Przestępstwo zabójstwa połączone z rozbojem

money-941228_1920.jpgZbrodnia zabójstwa to szczególnie dotkliwa dla porządku społecznego zbrodnia, która podlega tym większej penalizacji, gdy powiązana jest z rozbojem. Taki przypadek przewidziany został jako typ kwalifikowany zabójstwa w art. 148 § 2 KK, tj. gdy zabicie człowieka nastąpiło w związku z rozbojem. Na tle stosowania tego przepisu powstały jednak pewne wątpliwości, które potrafią znacznie rzutować na kwalifikację czynu, a w konsekwencji na wymiar kary.

Znaczną wątpliwość budzi to, czy kwalifikacja czynu z art. 148 § 2 pkt 2 KK wyłącza potrzebę przywoływania także art. 280 KK, czyli przepisu o rozboju (pomijalny zbieg przepisów), czy jednak należy stosować oba (kumulatywny zbieg przepisów).

Sądy nie podzielają wątpliwości wyrażanych w doktrynie i przyjmują, że zbieg ten ma charakter kumulatywny, przy czym w większości przypadków zbiegającym się przepisem jest art. 280 § 2 KK. Pogląd ten został zaprezentowany w uzasadnieniu do postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 12 listopada 2003r. wydanym w sprawie o sygnaturze akt III KK 422/02 wskazując, że nie jest trafny zarzut kasacji o naruszeniu przez sąd odwoławczy prawa materialnego przez uznanie zasadności przyjętej przez sąd pierwszej instancji kwalifikacji prawnej czynu oskarżonych z art. 148 § 2 pkt 2 KK i art. 280 § 2 KK, pozostających w zbiegu kumulatywnym. Sąd Najwyższy podał, że dopuszczalność posłużenia się konstrukcją kumulatywnego zbiegu przepisów, w przypadku jednoczynowego powiązania zabójstwa z rozbojem, dla wyrażenia całej zawartości kryminalnej popełnionego przez sprawcę czynu, przyjmowana jest jednolicie w orzecznictwie sądów apelacyjnych oraz przez większość przedstawicieli doktryny. Podobne stanowisko zaprezentowane zostało w treści wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie – II Wydział Karny z dnia 15 maja 2007r. wydanym w sprawie o sygnaturze akt II AKa 109/07. W jego uzasadnieniu wskazano, że trafna jest zastosowana kwalifikacja prawna czynu oskarżonego z art. 148 § 2 pkt 2 KK w zw. z art. 280 § 2 KK w zw. z art. 11 § 2 KK. Wskazać należy, iż dopuszczalność posłużenia się konstrukcją kumulatywnego zbiegu przepisów, w przypadku – jednoczynowego powiązania zabójstwa z rozbojem, dla wyrażenia całej zawartości kryminalnej popełnionego przez sprawcę czynu, przyjmowana jest w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych oraz przez większość przedstawicieli doktryny. Tożsamy pogląd wyraził Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 12 marca 2002r. wydanym w sprawie o sygnaturze akt II AKa 48/02. Podkreślono w nim, że czyn polegający na dokonaniu zabójstwa w związku z rozbojem (art. 148 § 2 pkt 2 KK) i jednoczesnym zrealizowaniu także znamion rabunku z art. 280 § 2 KK, podlega kwalifikacji na podstawie tych dwóch, zbiegających się kumulatywnie, przepisów ustawy (art. 148 2 pkt 2 i art. 280 § 2 KK w związku art. 11 § 2 KK). Natomiast w uzasadnieniu wyjaśniono, że konstrukcja kumulatywnego zbiegu przepisów, w przypadku jednoczynowego powiązania zabójstwa z wzięciem zakładnika, zgwałceniem albo rozbojem, jest nieodzowna dla wyrażenia w kwalifikacji prawnej, że chodzi o taki właśnie związek i dla oddania w ten sposób istoty oraz całej zawartości kryminalnej popełnionego przez sprawcę, jednego czynu.”

Są też orzeczenia, w których sądy przyjęły, że w zbiegu kumulatywnym może pozostawać tylko art. 280 § 1 KK, czyli przepis o rozboju. Stanowisko takie zajął Sąd Apelacyjny w Szczecinie – II Wydział Karny w treści wyroku z dnia 09 stycznia 2013r. wydanym w sprawie o sygnaturze akt II AKa 228/12. W uzasadnieniu wskazano, że w oparciu o regułę subsydiarności milczącej nie jest możliwe kumulatywne zakwalifikowanie czynu obok art. 148 § 2 pkt 3 KK również z art. 280 § 2 KK, a to dlatego, że w przypadku zbiegu przepisów określających typ narażenia dobra prawnego na niebezpieczeństwo i jego naruszenia zbieg przepisów ma charakter niewłaściwy (pomijalny). Przestępstwo rozboju ma złożony przedmiot ochrony – podstawowy, jakim jest mienie oraz uboczny – życie lub zdrowie człowieka. Przewidziany w art. 280 § 2 KK kwalifikowany typ rozbojuumacnia ochronę tego drugiego przedmiotu, określa surowszą sankcję karną w przypadku działania sprawcy bezpośrednio zagrażającemu życiu człowieka. Tak więc w art. 148 § 2 pkt 2 KK i w art. 280 § 2 KK określony został przez ustawodawcę ten sam przedmiot ochrony, tj. życie człowieka, z tym że norma art. 280 § 2 KK przewiduje karalność za narażenie życia na niebezpieczeństwo, zaś art. 148 § 2 pkt 2 KK – za naruszenie tego dobra, tj. pozbawienie życia człowieka. Dlatego też zaskarżony wyrok należało zmienić w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przez przyjęcie, iż wyczerpuje on dyspozycję art. 13 § 1 KK w zw. z art. 148 § 2 pkt 2 KK w zb. z art. 280 § 1 KK w zb. z art. 157 § 1 KK w zw. z art. 11 § 2 KK. Powyższą mniejszościową konstrukcję prawną Sąd oparł na jednej z trzech zasad wyłączania wielości kwalifikacji prawnych – na zasadzie subsydiarności i to w jej odmianie subsydiarności milczącej, bardzo rzadko stosowanej w judykaturze, ale niemal powszechnie przyjmowanej w doktrynie (Por. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 2004-11-15 II AKa 246/04 ).

Kolejna wątpliwość zawarta jest w pytaniu, czy można kwalifikować zabójstwo z art. 148 § 2 pkt 2 KK w sytuacji, w której zabójstwo i rozbój, choć funkcjonalnie powiązane, stanowią dwa odrębne czyny. Rozstrzygnięto ją pozytywnie w treści postanowienia Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 06 kwietnia 2005r. wydanego w sprawie o sygnaturze akt V KK 370/04. Wyjaśniono, że układ uzasadniający zakwalifikowanie zabójstwa jako popełnionego w związku z rozbojem (art. 148 § 2 pkt 2 KK) może wystąpić także wtedy, gdy sprawca dopuszcza się zabójstwa czynem odrębnym od rozboju dokonanego przez niego samego lub inną osobę, a więc gdy przestępstwa te pozostają w zbiegu realnym. „Związek” oznacza powiązanie funkcjonalne między przestępstwami zabójstwa i rozboju nie tylko o charakterze przyczynowo-skutkowym. Sąd stwierdził, że w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie ma judykatu, w którym dokonano pogłębionej wykładni pojęcia „związek” zabójstwa z rozbojem jako znamienia kwalifikującego w sytuacji, gdy przestępstwa te występują w zbiegu realnym. Kwestię tę podejmowano natomiast w doktrynie, gdzie dominuje zapatrywanie o różnorodności tego związku. Należy więc związek ten rozumieć szeroko, a na pewno jako nie ograniczony do sytuacji jednego czynu. W efekcie sąd uznał, że związek ten zachodzi, gdy sprawcy najpierw dokonali rozboju, a potem wpadli na myśl, by ukarać pokrzywdzonego rozbojem za to, że zataił fakt posiadania pieniędzy i dlatego go zabili.  Podobne stanowisko zostało zaprezentowane w treści wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu – II Wydział Karny z dnia 14 lipca 2016r. wydanym w sprawie o sygnaturze akt II Aka 163/16. Zwrócono w nim uwagę na związek zabójstwa z jednym z trzech wymienionych w art. 148 § 2 pkt 2 KK przestępstw: wzięciem zakładnika (art. 252 § 1 KK), zgwałceniem (art. 197 § 1-4 KK) lub rozbojem (art. 280 § 1 i 2 KK), może być różnorodny w tym sensie, że wystąpić może zarówno w przypadku jednoczynowego zbiegu zabójstwa z wzięciem zakładnika, zgwałcenia lub rozbojem, jak i przypadku zbiegu wieloczynowego. Kumulatywna kwalifikacja, w oparciu o przepis art. 11 § 2 KK, czynu z art. 148 § 2 pkt 2 KK i przepisu typizującego jedno z przestępstw wymienionych w art. 148 § 2 pkt 2 KK wchodzi w grę tylko przy jednoczynowym zbiegu tych przestępstw. Natomiast w przypadku zbiegu wieloczynowego, opis czynu z art. 148 § 2 pkt 2 KK powinien uwzględniać związek zabójstwa z jednym z trzech wymienionych w tym przepisie przestępstw, natomiast nie podlega on już kumulatywnej kwalifikacji, albowiem skazanie za wzięcie zakładnika, zgwałcenie lub rozbój następuje odrębnie.

Narzuca się myśl, że nie da się udzielić odpowiedzi in abstracto, bo wszystko zależy od okoliczności konkretnego przypadku, ale jednak analiza orzeczeń pokazuje, że sądy rutynowo stoją na stanowisku, iż zbieg ten ma charakter kumulatywny, przy czym w większości przypadków zbiegającym się przepisem jest art. 280 § 2 KK. Warto przyjrzeć się przykładom, choćby dlatego, że w aktach oskarżenia, a także w orzeczeniach sądów niższych szczebli, zdarzają się kwalifikacje niekoniecznie zgodne z prezentowanym kierunkiem orzeczniczym.

money-941228_1920.jpg

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

%d bloggers like this: